古文观止
朋党论
欧阳修 · 北宋
未读20繁🖼 做海报✎ 纠错

臣闻朋党之说,自古有之,惟幸人君辨其君子小人而已。大凡君子与君子以同道爲朋,小人与小人以同利爲朋,此自然之理也。

然臣谓小人无朋,惟君子则有之。其故何哉?小人所好者禄利也,所贪者财货也。当其同利之时,暂相党引以爲朋者,僞也;及其见利而争先,或利尽而交疏,则反相贼害,虽其兄弟亲戚,不能自保。故臣谓小人无朋,其暂爲朋者,僞也。君子则不然。所守者道义,所行者忠信,所惜者名节。以之修身,则同道而相益;以之事国,则同心而共济;终始如一,此君子之朋也。故爲人君者,但当退小人之僞朋,用君子之真朋,则天下治矣。

尧之时,小人共工、驩兜等四人爲一朋,君子八元、八恺十六人爲一朋。舜佐尧,退四凶小人之朋,而进元、恺君子之朋,尧之天下大治。及舜自爲天子,而皋、夔、稷、契等二十二人并列於朝,更相称美,更相推让,凡二十二人爲一朋,而舜皆用之,天下亦大治。《书》曰:“纣有臣亿万,惟亿万心;周有臣三千,惟一心。”纣之时,亿万人各异心,可谓不爲朋矣,然纣以亡国。周武王之臣,三千人爲一大朋,而周用以兴。後汉献帝时,尽取天下名士囚禁之,目爲党人。及黄巾贼起,汉室大乱,後方悔悟,尽解党人而释之,然已无救矣。唐之晚年,渐起朋党之论。及昭宗时,尽杀朝之名士,或投之黄河,曰:“此辈清流,可投浊流。”而唐遂亡矣。

夫前世之主,能使人人异心不爲朋,莫如纣;能禁绝善人爲朋,莫如汉献帝;能诛戮清流之朋,莫如唐昭宗之世;然皆乱亡其国。更相称美推让而不自疑,莫如舜之二十二臣,舜亦不疑而皆用之;然而後世不诮舜爲二十二人朋党所欺,而称舜爲聪明之圣者,以能辨君子与小人也。周武之世,举其国之臣三千人共爲一朋,自古爲朋之多且大,莫如周;然周用此以兴者,善人虽多而不厌也。

嗟呼!兴亡治乱之迹,爲人君者,可以监矣。

注音
chén wén péng dǎng zhī shuō, zì gǔ yǒu zhī, wéi xìng rén jūn biàn qí jūn zǐ xiǎo rén ér yǐ. dà fán jūn zǐ yǔ jūn zǐ yǐ tóng dào wéi péng, xiǎo rén yǔ xiǎo rén yǐ tóng lì wéi péng, cǐ zì rán zhī lǐ yě. rán chén wèi xiǎo rén wú péng, wéi jūn zǐ zé yǒu zhī。 qí gù hé zāi? xiǎo rén suǒ hào zhě lù lì yě, suǒ tān zhě cái huò yě。 dāng qí tóng lì zhī shí, zàn xiāng dǎng yǐn yǐ wéi péng zhě, wěi yě; jí qí jiàn lì ér zhēng xiān, huò lì jìn ér jiāo shū, zé fǎn xiāng zéi hài, suī qí xiōng dì qīn qī, bù néng zì bǎo。 gù chén wèi xiǎo rén wú péng, qí zàn wéi péng zhě, wěi yě。 jūn zǐ zé bù rán。 suǒ shǒu zhě dào yì, suǒ xíng zhě zhōng xìn, suǒ xī zhě míng jié。 yǐ zhī xiū shēn, zé tóng dào ér xiāng yì; yǐ zhī shì guó, zé tóng xīn ér gòng jì; zhōng shǐ rú yī, cǐ jūn zǐ zhī péng yě。 gù wéi rén jūn zhě, dàn dāng tuì xiǎo rén zhī wěi péng, yòng jūn zǐ zhī zhēn péng, zé tiān xià zhì yǐ。 yáo zhī shí , xiǎo rén gòng gōng 、 huān dōu děng sì rén wéi yī péng , jūn zǐ bā yuán 、 bā kǎi shí liù rén wéi yī péng 。 shùn zuǒ yáo , tuì sì xiōng xiǎo rén zhī péng , ér jìn yuán 、 kǎi jūn zǐ zhī péng , yáo zhī tiān xià dà zhì 。 jí shùn zì wéi tiān zǐ , ér gāo 、 kuí 、 jì 、 qì děng èr shí èr rén bìng liè yú cháo , gèng xiāng chēng měi , gèng xiāng tuī ràng , fán èr shí èr rén wéi yī péng , ér shùn jiē yòng zhī , tiān xià yì dà zhì 。 《 shū 》 yuē : “ zhòu yǒu chén yì wàn , wéi yì wàn xīn ; zhōu yǒu chén sān qiān , wéi yī xīn 。 ” zhòu zhī shí , yì wàn rén gè yì xīn , kě wèi bù wéi péng yǐ , rán zhòu yǐ wáng guó 。 zhōu wǔ wáng zhī chén , sān qiān rén wéi yī dà péng , ér zhōu yòng yǐ xīng 。 hòu hàn xiàn dì shí , jìn qǔ tiān xià míng shì qiú jìn zhī , mù wéi dǎng rén 。 jí huáng jīn zéi qǐ , hàn shì dà luàn , hòu fāng huǐ wù , jìn jiě dǎng rén ér shì zhī , rán yǐ wú jiù yǐ 。 táng zhī wǎn nián , jiàn qǐ péng dǎng zhī lùn 。 jí zhāo zōng shí , jìn shā cháo zhī míng shì , huò tóu zhī huáng hé , yuē : “ cǐ bèi qīng liú , kě tóu zhuó liú 。 ” ér táng suì wáng yǐ 。 fū qián shì zhī zhǔ , néng shǐ rén rén yì xīn bù wéi péng , mò rú zhòu ; néng jìn jué shàn rén wéi péng , mò rú hàn xiàn dì ; néng zhū lù qīng liú zhī péng , mò rú táng zhāo zōng zhī shì ; rán jiē luàn wáng qí guó 。 gèng xiāng chēng měi tuī ràng ér bù zì yí , mò rú shùn zhī èr shí èr chén , shùn yì bù yí ér jiē yòng zhī ; rán ér hòu shì bù qiào shùn wéi èr shí èr rén péng dǎng suǒ qī , ér chēng shùn wéi cōng míng zhī shèng zhě , yǐ néng biàn jūn zǐ yǔ xiǎo rén yě 。 zhōu wǔ zhī shì , jǔ qí guó zhī chén sān qiān rén gòng wéi yī péng , zì gǔ wéi péng zhī duō qiě dà , mò rú zhōu ; rán zhōu yòng cǐ yǐ xīng zhě , shàn rén suī duō ér bù yàn yě 。 jiē hū ! xīng wáng zhì luàn zhī jì , wéi rén jūn zhě , kě yǐ jiān yǐ 。
注解
臣闻:我听说。惟幸:只希望。人君:君主。辨:分辨。大凡:大概。同道:相同的道义。同利:相同的利益。党引:结党援引。伪:虚假。贼害:伤害。名节:名誉节操。事国:为国效力。共济:共同渡过,指共同成就事业。退:黜退。进:进用。更相:互相。称美:称赞。推让:谦让。诮:责备。厌:满足。监:通“鉴”,借鉴。
解析
本文是欧阳修政论文,针对当时朋党之争,提出“君子有朋,小人无朋”的观点。文章以尧舜、纣王、汉献帝、唐昭宗等历史事例对比,说明君主应辨别君子与小人之朋,退小人之伪朋,用君子之真朋,国家才能大治。全文逻辑严密,说理透彻,体现了作者的政治远见和忧国情怀。
原文来源:chinese-poetry/guwenguanzhi · 校验状态:待复核
配套练习
去题库练「朋党论」相关题 →
点上面的按钮会按篇名直接搜题(打开即出结果);也可直接进题库按年级找。
诗词雅集 · 中华诗词典藏
收录5766 篇 · 原文均取自公开数据集(chinese-poetry/chinese-poetry),仅供教学学习使用
注解与解析由 AI 辅助整理,并经复核后展示;如发现疏漏请反馈